3 goździki dziennie – co naprawdę mogą zrobić dla zdrowia?
Goździki to niewielka, aromatyczna przyprawa, chętnie wykorzystywana do przygotowywania naparów, deserów i tradycyjnych potraw. Ich intensywny zapach pochodzi w dużej mierze z eugenolu – naturalnego związku, który od lat jest przedmiotem badań.
W internecie dużą popularnością cieszy się zalecenie, aby codziennie żuć trzy goździki. Zwolennicy tej metody twierdzą, że ma ona pomagać kontrolować poziom glukozy, wzmacniać odporność, poprawiać trawienie i chronić serce.
Choć goździki zawierają interesujące związki roślinne, takie obietnice należy traktować z dużą ostrożnością. Obecnie nie ma wystarczających dowodów klinicznych na to, że żucie dokładnie trzech goździków dziennie leczy choroby lub automatycznie poprawia zdrowie.
Goździki mogą być elementem zbilansowanej diety i dodatkiem do potraw, ale nie zastępują leków, konsultacji lekarskich ani leczenia cukrzycy.
Czym właściwie są goździki?
Goździk jest wysuszonym pąkiem kwiatowym drzewa Syzygium aromaticum. Choć wiele osób nazywa go nasionem, w rzeczywistości jest to część kwiatu zebrana jeszcze przed jego rozwinięciem.
Najczęściej wykorzystuje się go w kuchni. Olejek goździkowy jest uznawany za środek aromatyzujący do żywności pod określonymi warunkami stosowania. Nie oznacza to jednak, że skoncentrowany olejek można bezpiecznie pić ani że działa jak lek.
Całe goździki zawierają związki aromatyczne, wśród których najważniejszy jest eugenol. Ilość tych substancji przy zjedzeniu kilku goździków jest jednak zupełnie inna niż w skoncentrowanych ekstraktach wykorzystywanych w badaniach laboratoryjnych.
1. Mogą chwilowo pobudzać wydzielanie śliny
Żucie aromatycznej przyprawy pobudza zmysły i może tymczasowo zwiększyć produkcję śliny. Ślina nawilża jamę ustną, ułatwia żucie i uczestniczy w początkowym etapie trawienia.
Wyrazisty smak goździków może również dawać krótkotrwałe uczucie świeżości w ustach.
Nie oznacza to jednak, że goździki leczą przewlekły nieświeży oddech. Uporczywy nieprzyjemny zapach może być związany między innymi z próchnicą, płytką nazębną, chorobami dziąseł, suchością jamy ustnej lub innymi problemami wymagającymi konsultacji stomatologicznej.
2. Mogą dawać przyjemne odczucie po posiłku
Goździki od dawna wykorzystywane są w tradycyjnych recepturach podawanych po posiłkach, głównie ze względu na intensywny aromat i smak.
Dla niektórych osób żucie jednego goździka po umiarkowanym posiłku może być przyjemne. Nie ma jednak solidnych badań klinicznych potwierdzających, że codzienne żucie trzech goździków leczy zapalenie żołądka, wrzody, zaparcia lub choroby jelit.
Na trawienie wpływa przede wszystkim cała dieta, ilość błonnika, nawodnienie, wielkość porcji oraz tempo jedzenia.
3. Zawierają związki o działaniu antyoksydacyjnym
Eugenol i inne składniki goździków wykazywały działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne w badaniach eksperymentalnych. Niektóre prace analizowały także ekstrakty wodne z goździków na wyizolowanych komórkach oraz na zwierzętach.
Takie wyniki nie dowodzą jednak, że identyczne korzyści pojawiają się u człowieka po przeżuciu całej przyprawy.
Rezultat uzyskany w probówce lub u zwierzęcia jest dopiero jednym z etapów badań. Aby potwierdzić rzeczywiste działanie, potrzebne są szeroko zakrojone i dobrze kontrolowane badania z udziałem ludzi.
Dlatego nie należy twierdzić, że trzy goździki usuwają stan zapalny z całego organizmu albo chronią przed poważnymi chorobami.
4. Mogą zastąpić bardzo słodkie cukierki
Niektóre osoby po posiłku sięgają po cukierki lub słodzone miętówki. Okazjonalne żucie goździka może zapewnić intensywny smak bez dostarczania dużej ilości cukru.
Takie rozwiązanie może być praktyczne dla osób, które próbują ograniczyć słodycze.
Trzeba jednak pamiętać, że smak goździków jest bardzo mocny i u niektórych osób może podrażniać jamę ustną. Nie ma potrzeby trzymać przyprawy w ustach przez długi czas ani żuć jej w dużych ilościach.
5. Czy goździki pomagają kontrolować poziom cukru?
To jedna z najczęściej powtarzanych obietnic w mediach społecznościowych, a zarazem kwestia wymagająca szczególnej ostrożności.
W niewielkim badaniu pilotażowym analizowano przez trzydzieści dni działanie standaryzowanego ekstraktu polifenoli z goździków u trzynastu osób zdrowych lub mających wyniki odpowiadające stanowi przedcukrzycowemu. Zaobserwowano pewne zmiany poziomu glukozy przed posiłkami i po nich.
Badanie miało jednak bardzo małą grupę uczestników, było otwarte, a jego przedmiotem był specjalnie przygotowany ekstrakt, a nie trzy całe goździki żute każdego dnia.
Wyników tych nie można więc traktować jako dowodu, że żucie goździków kontroluje cukrzycę.
Osoba z podwyższonym poziomem glukozy powinna regularnie wykonywać pomiary, przestrzegać zaleconej diety i przyjmować przepisane leki. Odstawienie insuliny lub tabletek i zastąpienie ich przyprawą może być niebezpieczne.
6. Mogą urozmaicić zdrową dietę
Przyprawy pozwalają wzbogacać smak potraw bez konieczności używania dużych ilości soli lub cukru. Goździki można dodawać do owsianki, naparów, kompotów owocowych i niektórych dań wytrawnych.
W takich kulinarnych ilościach mogą stanowić część urozmaiconego jadłospisu.
Najbardziej realistyczna korzyść nie polega na traktowaniu goździków jak lekarstwa, lecz na wykorzystywaniu ich do przygotowywania domowych potraw o ciekawym aromacie.
7. Ich aromat może wzbogacić napar
Osoby, które nie lubią żuć goździków, mogą wykorzystać niewielką ilość przyprawy do przygotowania łagodnego napoju.
Prosty napar z goździków i cynamonu
Składniki
- 2 szklanki wody,
- 1–2 goździki,
- mały kawałek cynamonu,
- plasterek cytryny, opcjonalnie.
Przygotowanie
- Podgrzej wodę razem z goździkami i cynamonem.
- Gdy zacznie wrzeć, zmniejsz ogień i gotuj całość delikatnie przez około 3 minuty.
- Wyłącz kuchenkę, przykryj napar i pozostaw go na 5 minut.
- Przed wypiciem przecedź napój.
Nie trzeba dodawać dużej ilości goździków. Zbyt skoncentrowany napar może powodować pieczenie, podrażnienie lub dolegliwości trawienne.
Czy trzeba codziennie żuć dokładnie trzy goździki?
Nie ma dowodów wskazujących, że trzy goździki to idealna ilość dla każdego. Liczba ta rozpowszechniła się przede wszystkim za pośrednictwem publikacji internetowych.
Nie istnieje ogólne zalecenie medyczne, zgodnie z którym wszyscy dorośli powinni codziennie żuć dokładnie trzy goździki.
Każdy człowiek ma inną wrażliwość, stan zdrowia i tolerancję na przyprawy. Jeśli ktoś chce spróbować, powinien zacząć od jednego goździka, żuć go ostrożnie i obserwować reakcję organizmu.
Jeśli pojawi się pieczenie, ból, nudności lub podrażnienie, najlepiej przerwać.
Goździki nie wzmacniają automatycznie odporności
Układ odpornościowy zależy od wielu czynników: sposobu odżywiania, ilości snu, szczepień, wieku, istniejących chorób i ogólnego stylu życia.
Samo to, że roślina zawiera związki badane w laboratorium, nie oznacza, że natychmiast wzmacnia odporność.
Żucie goździków nie zapobiega samo w sobie przeziębieniu, grypie ani innym infekcjom.
Dla zdrowia znacznie większe znaczenie ma urozmaicona dieta, odpowiednia ilość snu, regularna aktywność fizyczna oraz stosowanie się do zaleceń lekarskich.
Najważniejsze środki ostrożności
Goździki używane jako przyprawa to nie to samo co skoncentrowany olejek goździkowy.
Olejek jest bardzo silnie skoncentrowany i nie powinien być spożywany bezpośrednio. Przedawkowanie eugenolu może wywoływać poważne skutki, a relatywnie niewielka ilość olejku może być niebezpieczna, zwłaszcza dla dzieci.
Nie należy dodawać kropli olejku eterycznego do napoju w przekonaniu, że jest to odpowiednik użycia całych goździków.
Szczególną ostrożność powinny zachować:
- osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe lub mające zaburzenia krzepnięcia,
- osoby z chorobami wątroby,
- osoby stosujące leki regulujące poziom glukozy,
- kobiety w ciąży i karmiące piersią,
- osoby z wrzodami, refluksem lub wrażliwym układem trawiennym,
- małe dzieci, ze względu na ryzyko zadławienia.
Przyprawy mogą również ulec zanieczyszczeniu podczas produkcji lub przechowywania. Dlatego warto kupować produkty w szczelnych, prawidłowo oznakowanych opakowaniach i przechowywać je w suchym miejscu.
Goździki należy wyrzucić, jeśli zawilgocą się, pojawi się na nich pleśń albo zaczną pachnieć nietypowo.
Czy goździki mogą szkodzić zębom lub jamie ustnej?
Żucie twardego goździka może być niekomfortowe dla osób noszących protezy, mających wrażliwe dziąsła, pęknięte zęby lub będących krótko po zabiegach stomatologicznych.
Eugenol może powodować miejscowe uczucie odrętwienia. Używanie goździków do maskowania bólu zęba może jednak opóźnić leczenie próchnicy lub infekcji.
Jeśli pojawia się ból zęba, obrzęk, krwawienie albo utrzymująca się nadwrażliwość, potrzebna jest konsultacja stomatologiczna. Goździk może chwilowo zmienić odczuwanie dolegliwości, ale nie naprawi uszkodzonego zęba.
Czego goździki nie potrafią?
Żucie trzech goździków nie:
- leczy cukrzycy,
- zastępuje leków,
- oczyszcza tętnic,
- usuwa infekcji,
- regeneruje zębów,
- spala automatycznie tłuszczu z brzucha,
- chroni samoistnie serca,
- zapobiega wszystkim chorobom.
Przedstawianie goździków jako cudownego środka byłoby nieodpowiedzialne i mogłoby prowadzić do fałszywych oczekiwań.
Podsumowanie
Goździki są aromatyczną przyprawą zawierającą eugenol i inne interesujące związki roślinne. Mogą wzbogacać smak potraw, urozmaicać napary i okazjonalnie zastępować bardzo słodkie cukierki.
Niektóre wstępne badania analizowały skoncentrowane ekstrakty z goździków pod kątem ich możliwego związku z poziomem glukozy i innymi procesami zachodzącymi w organizmie. Dowody są jednak ograniczone i nie potwierdzają, że żucie trzech goździków dziennie odmienia zdrowie lub pozwala kontrolować choroby.
Można używać goździków z umiarem jako części codziennych posiłków, o ile są dobrze tolerowane.
Prawdziwy „sekret” nie polega na oczekiwaniu cudownych rezultatów po trzech małych przyprawach. Największe znaczenie ma zbilansowana dieta, regularny ruch, odpowiedni odpoczynek oraz wykonywanie kontroli medycznych, gdy są potrzebne.
